Schuifradio verbeterd en binnenkort weer leverbaar

In de afgelopen maand ging het even heel hard met de bestellingen en de voorraad was echt helemaal op. Ik werk nu aan een nieuwe voorraad en heb ook twee verbeteringen in de montagemethode:

  • Vernieuwde montagemethode onderdelen
  • Betere aansluiting aarde en antenne

Vernieuwde montagemethode onderdelen

Oude methode: Schroeven

Bij het eerdere model werden de onderdelen met een ringetje en een schroef vastgezet. Ik koos voor deze methode omdat niet iedereen de beschikking heeft over een soldeerbout of met een groep niet kan/wil/durft te solderen.

Alternatief: Solderen op punaisses

Een veel gekozen alternatief voor het schroeven is de zogenaamde punaisse methode. Hierbij worden op de knooppunten punaises in de grondplaat geprikt en soldeer je de onderdelen op de punaisses. Op zich een goede verbinding, maar volgens mij niet direct het handigst voor onervaren soldeerders. Een ander nadeel is dat je kinderen de opstelling niet kunt laten controleren voor ze alles vast solderen.

Nieuwe methode: Hulsjes met of zonder spijkers

Bij de nieuwe methode kan je kiezen of je de draden vastsoldeerd of vastzet met een spijker. In de grondplaat steek je een metalen hulsje (Ø 2,6mm). In dit hulsje komen de draden van de onderdelen. Je kunt de onderdelen vooraf plaatsen (en de opstelling laten controleren door een deskundige) en hierna op twee manieren vastzetten:

Spijkeren

In de hulsjes sla je een spijkertje waardoor de draden worden vastgeklemd.

Solderen

Als je echt helemaal zeker wilt zijn dat alles goed vast zit dan is solderen de allerbeste methode. In dit geval heb je de spijkertjes niet nodig.

Toch schroeven

Degenen die toch liever op de oude manier de draden willen vastschroeven, kunnen naast het bouwpakket ook een setje met de klassieke schroeven en ringen bestellen.

Betere aansluiting aarde en antenne

Vooral bij het bouwen in groepen wordt vaak gebruik gemaakt van een antenne- en aarddraad die met een krokodillenklem op de de M4-schroeven wordt aangesloten. Op zich logisch, maar eigenlijk niet de bedoeling. Omdat de diameter van het gat van de ring iets groter is als 4 mm is er niet altijd contact tussen de schroef en de ring. En dus ook niet met de aarde of de antenne. Bij het bouwpakket zitten nu ook twee M4-moertjes die het elektrische contact verzekeren. Bovenop het M4-moertje komt nog steeds de bekende witte kartemoer waarmee een draad kan worden vastgezet.

 

JOTA 2008: Wereldrapport

jota2008-wereldrapport

In het wereldrapport van de 51e Jamboree On The Air wordt ook aandacht besteed aan de kristalradio. Je kunt het hele rapport downloaden op: http://www.scout.org/en/content/download/14462/127089/file/wjr08.pdf

Ervaringen JOTA 2008

pe1kza

Het was voor spannend hoe de bouwprojecten bij de verschillende scoutinggroepen zouden verlopen. Omdat de groepen zelf voor een aantal spullen moesten zorgen en omdat de voorbereidingstijd voor sommige groepen wel erg kort was, was de kans op mislukken aanwezig. Hieronder staan de reacties.

Jack

Onze groep bouwde de radio ontvanger met Scouts en explorers. De foto’s hieronder zijn van de bouwactiviteiten van onze Scouts,

Één van de medewerkers van de crew Jelle, had alle plankjes gezaagd, De punaise erin en vertint, met eronder een kleurenafdruk van de onderdelen layout. Ook de buisjes PVC waren gezaagd, en helemaal klaar dus voor de bouw.

 

De leden waren er lekker mee bezig, en alle 65 radiootjes werkte goed. Er is er ook nog eentje aan de MIC ingang van een karaokeversterker gemaakt, en met succes. Als antenne werd een staaldraad van een plafondondersteuning gebruikt, en de aarde van een verborgen WCD. Uitleg verwees naar de CV-buizen thuis of de waterleiding.

Kortom, een groot succes. Bedankt voor de verzorging van dit leuke bouwsel.

Toine

Het bouwen van de pakketen was erg leuk, alleen het geluidsnivau was zo laag dat we eerst dachten dat ze het niet deden. als je heel erg goed luisterde hoorde je in de verte iets van de radio.

Heb je een idee om dit beter hoorbaar te maken?
Mijn antwoord aan Toine:

Hallo Toine,

Het is inderdaad geen groot volume wat uit de oortelefoontjes komt, bedenk echter dat alle benodigde energie wordt opgepikt uit het signaal van een zender die soms op een paar honderd kilometer afstand staat! Waarschijnlijk heb je al gemerkt dat de ontvangst ‘s avonds (en nog liever ‘s nachts) veel beter is als overdag. Wat bij een dergelijk laag volume zoveel mogelijk moet worden voorkomen is achtergrondgeluid (en dat is juist moeilijk als je in een wat grotere groep bouwt).

Ik heb gemerkt dat een betere aarde en antenne ook een positieve invloed hebben op het volume. Om het volume echter echt groter te maken zal je het signaal op de een of andere manier moeten versterken. De eenvoudigste manier is het aansluiten van een setje computerluidsprekers. Je zult dan niet alleen meer zenders horen, maar ook merken dat het kristaloortelefoontje ook als microfoon kan worden gebruikt.

Veel succes met de verdere radio-experimenten.

Hans PE1KZA

Beste Chris,

Bij ons was het een groot succes. Er zijn er zo’n 25 gebouwd en werken allemaal. Twee leidinggevende scouts hebben het project begeleid. Ik zal op de evaluatie half oktober nog even navragen of er nog bijzonderheden of tips enz. zijn. Ik heb gehoord dat BBC1 en radio 538 ontvangen werden.
Het was leuk te zien hoe men expirimenteerde met de ontvangst. De aarde werd aan de cv geknoopt, de antennedraad werd over een kast gegooid. Iedereen, ook de ouders, vonden het heel bijzonder dat het zonder batterij werkt. Hierbij ook een fotootje van de bouwaktiviteiten.

Martijn Viskaal

Hallo chris,

De scouts vonden het geweldig leuk, iedereen heeft een werkend exemplaar kunnen assembleren! Er ontstonden wilde ideen over hoe ze thuis mooi antennes kunnen maken en die het slaapkamertje in leiden.
Een paar padvindsters vonden het maar niks zeiden ze na mijn uitleg: “dit is toch niets voor meisjes!” Maar toen ze eenmaal bezig waren vonden ze het toch wel erg leuk. Vooral toen het oordopje in het hoofd ging en ze daadwerkelijk muziek hoorden.
We hebben een aantal tafels in een kring gezet met daarop de materialen en gereedschappen, de jeugdleden schoven steeds een tafel op om de volgende handeling uit te voeren. Zo blijft het voor leden en leiding overzichtelijk.
Het solderen duurde het langst, maar de leden bleven geduldig wachten. Per soldeerbout één leiding die aanwijzingen geeft en helpt. Desondanks toch een padvindster met een prachtige brandblaar! Om het een beetje makkelijker te maken heb ik de antennedraad rechtstreeks op een kroonsteen gezet en de aarddraad door de kroonsteen laten lopen, scheelt solderen en punaises.
Er zijn foto’s gemaakt van de activiteit, ik zal ze mailen als ik ze binnen heb. Misschien staan ze ook al op de site, www.scoutingdedemsvaart.nl

Peter van Dijk

Hoi Chris,

De radio’s waren een enorm succes! De kids vonden het leuk om te maken en bij het testen deden ze het ook. Prima zo.

Marcel

Chris,

Het bouwen van de radio’s is bij onze scouts een groot succes geweest. Ik had zelf een voorbeeld gebouwd, zodat ze konden zien hoe het er ongeveer uit moest gaan zien. Het voorbeeld samen met de bouwbeschrijving van jouw waren voldoende om de scouts dit bijna zelfstandig te kunnen laten bouwen.

Het is fantastisch om te zien als ze eenmaal gaan testen. Ze koppelen hem aan de antenne en gaan luisteren. Al snel hoor je ze dan teneergeslagen mompelen “Ik hoor niets”, todat ze in de gaten hebben hoe ze moeten tunen. Er ging dan meestal na een tijdje toch een enthousiaste harde kreet door het lokaal “Yes hij doet het”. We hadden buiten een kabel van onze kabelbaan (> 30 meter) geïsoleerd opgehangen als antenne. Wanneer we de radio hier op aansloten knalde het geluid van Radio 538 er werkelijk uit!
De scouts hebben er veel lol aan gehad en gingen na afloop ook vol trots met de radio naar huis.

Bedankt voor het leuke en eenvoudige ontwerp en de toelevering van de materialen.

Ewout

Hoi Chris,

Ervaringen waren zeer goed! We hadden de mantel van een coaxkabel gebruikt als antennekabel met een lengte van +/- 25 meter, deze hadden we op een hoogte van ongeveer 5 meter hangen. De ontvangst was zeer goed, we konden diverse Duitse, Nederlandse en Engelse zenders ontvangen.
Voor de verkenners en gidsen hadden we het hout en de pvc buis voorgeboord en ze kregen het allemaal binnen 1,5 uur af (18 kinderen en 6 soldeerstations).
Voor de R/S duurde het wat langer omdat zij zelf nog moesten boren. Al met al een leuke ervaring voor de kinderen en zelfs de a-technische kinderen vonden het leuk (mits je genoeg aandacht gaf).
Handleiding is vrij duidelijk, hoewel er nog wel een paar aanpassingen gedaan kunnen worden. Of van dit project foto’s zijn weet ik niet, dit zou ik even moeten na kijken (of je kijkt even op www.ariensgroep.nl).
Dat mijn testversie het niet deed lag duidelijk aan de antenne, want toen ik hem aan onze superantenne heb gehangen deed hij het in 1 keer, na een paar spoelaanpassingen het ontvangst verbeterd.

Tips ter verbetering van de shuifradio:

  • Het is handiger (voor de jongere mensen) om de gehele punaise te vertinnen (ipv een stukje) en hierop een vertint draadje te solderen.
  • Te vermelden dat het ferrietstaafje best breekbaar is (verschijnende waren in het begin tegelijk gesneuveld).
  • Het aantal wikkelingen te vermelden (dat links en rechts evenveel moet zijn).
  • Hoe je het beste de antenne kan ophangen.
  • Bij de wikkelingen moet je op de helft een lus maken, in deze lus kun je gemakkelijk een knoopje leggen en dan kun je zo door wikkelen. Maak je ook niet zo snel de fout dat je de verkeerde kant opwikkelt.

    Dit waren ze ongeveer wel, misschien heb je al over sommige punten gedacht maar deze kwamen bij mij naar boven. De tip van de kroonsteen is ook erg gemakkelijk want dan zit je niet steeds met lange draden te knooien.
    We hebben de uitsparing van de pvc buis gemaakt met een haakse slijper met een brede schijf, erg ideaal om binnen no time veel sleuven te maken.

Ben

Bij ons is het allemaal redelijk gelukt al is de antenne wel heel erg belangrijk. Zomaar een lange draad werkte niet echt maar met behulp van de draadantenne van de zendamateur kregen we een heel goede ontvangst. Er waren wel klachten over het zenderaanbod op de AM, cowboymuziek en viool, haha. Voor de rest is alles zeer goed verlopen. Bedankt.

Peter

Hallo Chris,
De opkomst viel een beetje tegen maar ik heb minimaal 6 personen het pakketje laten bouwen en zij waren bijzonder verrast dat er geluid uit kwam.

De rest (9x) laten we later dit jaar bouwen door de scouts.

Als wikkeldraad had ik 2-draads wat we gebruiken in de telefooncentrale blauw/wit doorsnee 1 mm gebruikt.

De radio deed het niet als je na de lus van ongeveer 5cm de andere richting ging wikkelen.

Dus een tip voor de bouwbeschrijving blijf in dezelfde richting wikkelen.

Jack

Ik heb het radiootje hier thuis gebouwd en op een grote antenne getest. Het werkt prachtig!

Op de jota zelf hebben we hem niet aan de gang gekregen, maar dit kwam waarschijnlijk doordat de antenne draad te kort was.

Ik ben wel erg blij met dit projectje en vind het leuk dat ik hem op deze manier heb kunnen maken.

Bedankt voor het bieden van deze mogelijkheid.

N.b. De groep van Jack had het volledige bouwpakket gekozen

Onderdelenpakket Bouwplaat en bestellen (JOTA 2008)

Mailbericht 21-8-2008 :

Beste JOTA-enthousiast,

Al eerder liet ik je weten dat ik via de Landelijke Werkgroep Radio Scouting jouw mailbericht kreeg over de onderdelenpakketten voor het bouwen van een schuifradio. Leuk dat jullie radio’s willen bouwen! Het ‘speciale’ JOTA2008-pakket bestaat uit:

  • ferrietstaaf  100 x 10 mm 
  • kristaloortelefoon  (zit nog een 3,5 mm plug aan die je moet afknippen) 
  • germaniumdiode  1N60 
  • weerstand van 27K
  • vaste condensator van 470 pF

Hierbij krijg je ook alvast de bouwplaat (zie download hieronder) van de radio. Ik maak nog een bouwbeschrijving aan de hand van foto’s. Het is de bedoeling dat de radio wordt gesoldeerd op een plankje met punaises. Dit kan misschien problemen opleveren bij het vasthouden van de onderdelen. Een alternatief voor de punaises is daarom misschien een drukkertje dat in kleding wordt genaaid. Dit is een rondje met aan de zijkant vier gaatjes en in het midden een iets groter gat waar een spijkertje door kan. De kids kunnen de draadjes van de onderdelen dan eerst door de gaatjes van de drukkertjes steken en dan pas solderen.
 
Volgens mij had ik in mijn eerdere bericht al geschreven dat de levering van de ferrietstaven nog onzeker was. Mijn contactpersoon bij mijn Indiase leverancier bleek een nieuwe baan te hebben en dan blijkt een bedrijf ineens niet meer bereikbaar (of mogelijk zelfs niet meer te bestaan). Ik heb echter een andere leverancier gevonden. Dit heeft gelukkig geen consequenties gehad voor de prijs van het pakket. De kosten bedragen € 4,00 per pakket + € 6,50 verzendkosten  (ongeacht het aantal) .
 
Ik kan dit direct na ontvangst van de betaling leveren. Het nummer van mijn Postbankrekening is 6671611. Als je het bedrag hebt overgemaakt, stuur me dan ook even een mailbericht naar chris@dorna.nl  met het afleveradres.

  bouwplaat_schuifradio_jota2008.pdf (286,5 KiB, 1.000 hits)

  bouwbeschrijving_schuifradio_jota2008.pdf (678,3 KiB, 989 hits)

JOTA 2008

Mijn kristalradio-activiteit begon ooit eens met de JOTA. Op deze site kan je lezen over het (helaas) uitverkochte model met de spinnewebspoel. Begin jaren 80 had ik voor het eerst een bouwpakket met een lege jampot als basis. In een oude map van Radio Scouting staat het ontwerp nog.

 Ter gelegenheid van de komende JOTA heb ik een speciaal ontwerp gemaakt op basis van de schuifradio. Bij dit ontwerp moet er weer ouderwets worden gesoldeerd en moet er ook zelf worden gezaagd. Het enige dat ik samen met de Landelijke Werkgroep Radio Scouting beschikbaar ga stellen zijn pakketjes met daarin de kristaloortelefoon, de ferrietstaaf en de germaniumdiode.

De radio wordt gebouwd volgens het beproefde punaise-principe. 

Binnenkort meer informatie op deze site en via de Landelijke werkgroep Radio Scouting.  

Bouwbeschrijving

schuifradio

In het bouwpakket zit een uitgebreide stap-voor-stap bouwbeschrijving en een bouwschema. Je kunt dit bouwschema uitknippen en op de grondplaat plakken om zo te zien hoe de onderdelen met elkaar verbonden zijn.

  

 Het bouwpakket bevat alle onderdelen die nodig zijn om de radio te bouwen. Er hoeft niet gesoldeerd te worden.Je moet zelf zorgen voor een antennedraad en een draad voor de aansluiting met de aarde (verwarmings- of waterleiding).

Schuifradio foto’s

schuifradio_500

Inmiddels is prototype 3 ook af. Het wordt een mdf-plaatje van 9 x 18 centimeter. Aan de onderkant zitten de onderdelen nog wat tegen de rand en ook de ruimte voor de diode is wat te groot. De diode mag niet te strak komen te zitten anders bestaat de kans dat het glazen buisje breekt.

De antenne- en de aardaansluiting worden gemaakt met een kunststof kartelmoer (M4). Op de detailfoto kan je goed zien hoe de onderdelen worden bevestigd.

 
 
Detail van de bevestiging. Om te voorkomen dat de draden worden doorgesneden bij het aandraaien en dat de draden strak komen te staan door het meedraaien met de schroef worden omgekeerde kraalringen gebruikt.
   
Detail van de spoel. Deze is gewikkeld met draad met een buitendiameter van 08-0,9 mm over een totale lengte van 60 cm. Er zitten dus ruim 60 windingen op de spoel met precies in het midden de aftakking voor de antenne. Zo wordt de oortelefoon aangesloten. In het uiteindelijke bouwpakket heb ik de draadjes al aan het chasisdeel gesoldeerd. Natuurlijk kan je het ook zonder chasisdeel doen en de draadjes direct onder de schoeven vastzetten. Het is dan echter veel moeilijker om een setje (computer)luidsprekers aan te sluiten.
   
De antenne- en de aarddraden worden vastgezet door ze onder de kartelmoer te klemmen. Als je geen kartelmoeren kunt vinden, gebruik dan een gewone M4-vleugelmoer  Nog een paar waarden:

  • Condensator: 470 pF
  • Weerstand: 27K
  • Diode: Willekeurig Germanium

 

 

Artikel in Radio historisch tijdschrift

tijdschrift

In het Radio historisch tijdschrift nummer 122 (3e kwartaal 2007) van de Nederlandse Vereniging voor de Historie van de Radio beschrijft John Hupse zijn ervaringen met het bouwen van de kristalontvanger en de herinneringen die dit bij hem opriep. Met toestemming van de redactie van het tijdschrift kan je het artikel hier downloaden.

  radio_historisch_tijdschrift-nummer_122-3-2007.pdf (1,4 MiB, 1.585 hits)

Passieve schuifontvanger (2007) – prototype 1

nwe_ontvanger

Als je deze site doorleest blijkt dat de verkrijgbaarheid van de afstemcondensatoren een groot probleem is. Met de bodem van de voorraad steeds nadrukkelijker in zicht, werd het zaak om met een nieuw ontwerp te komen. Ik blijf het namelijk ontzettend leuk vinden om vooral jongeren via de kristalradio kennis te laten maken met techniek en de radiotechniek in het bijzonder. Ook zijn er ook veel mensen die uit nostaligische overwegingen nog eens eens (of eindelijk) hun eigen kristalontvanger willen bouwen.

Aanvankelijk heb ik geëxperimenteerd met eenvoudige Japanse afstemcondesatortjes (varicons). Mechanisch zijn deze echter niet sterk en er is nauwelijks een goede knop voor te krijgen.

Tijdens de Dag voor de Radio-amateur in 2006 (VERON) liep ik bij de zelfbouwtentoonstelling Geert Paulides (PA7ZEE) tegen het lijf en hij had een ontvanger onworpen met een afstembare spoel. Hierbij werd een ferrietstaaf in de spoel bewogen en kon er keurig worden afgestemd.

Ik ben met het idee van Geert verder gegaan en tegelijkertijd gezocht naar betaalbare onderdelen (met name de ferrietstaven). Het is gelukt om een betaalbare (en betrouwbare) leverancier te vinden en het is dan ook niet zonder trots dat ik hieronder het prototype van het model 2007 kan presenteren.

De belangrijkste verschillen met het model 2002 (bijna 1.000 verspreid) :

  • Permeabiliteitsafstemming (duur woord voor afstemare spoel)
  • Weerstand van 27K over de LF-uitgang (betere geluidskwaliteit)
  • LF-uitgang met echte 3,5 mm connector, de ontvanger is dus eenvoudig aan te sluiten op een versterker
  • Spoel met middenaftakking (betere selectiviteit)
  • Eenvoudiger te wikkelen spoel (3,5 meter draad i.p.v. 10 meter)
  • Geen soldeerverbindingen. Ik kreeg steeds vaker te horen dat solderen op scholen i.v.m. arbo niet meer was toegestaan.

Hieronder dan de foto, dit is prototype 1

 

Peter van de Putte | pijpradio (zelfbouwcondensator)

petervandeputte_klein

Peter van der Putte is docent bij het ROC Nijmegen. Hij had het plan om met een groep leerlingen radio’s te gaan bouwen. Onderstaande mailwisseling gaat over de verkrijgbaarheid van afstemcondensatoren, de kwaliteit van oortelefoons, de invloed van de spinnewebspoel op de selectiviteit, het zelf bouwen van een condensator en werd (voorlopig) afgesloten met een foto van de pijpradio.

 De mailwisseling begon op 17-2-2007

Hallo chris,

Ik ben van plan om in week 9 met de leerlingen op school een kristalontvangertje te maken. Maar het is lastig om variabele condensatoren te vinden.

Ik zag op je website dat je een kompleet bouwpakketje hebt: model 2002. Kun je dat leveren? Of anders weet jij wellicht hoe ik aan de onderdelen kan komen.

Met vriendelijke groet,

Peter van de Putte

Klik hieronder voor de verdere mailwisseling

Lees verder… …