Bouwervaring van Mitch Stengewis

Lees verder… …

Bouwervaring van Mitch Stengewis

Lees verder… …

In Electron (maandblad van de Veron) van oktober 2005 staat een uitgebreid artikel van mijn hand over de JOTA. Het gaat niet direct over kristalradio’s, maar wel over manieren om kinderen te interesseren voor de radiohobby. Klik hier om het artikel te downloaden [pdf, 6,7 Mb].
Naast het artikel van mij stond er ook een artikel van Edwin Vos PA3GVQ in Electron. Ook dit zit in de pdf-file. Als je meer wilt weten over de JOTA ga dan eens naar www.jota-joti.nl. Een bezoek aan het forum is zeker de moeite waard.

Op 31 januari 2005 stond er in het Brabants Dagblad een leuk stukje over kristalradio’s. Aanleiding hiervoor was de tentoonstelling “Knus” in het Brabants Museum. Deze tentoonstelling ging over de jaren 50. Met toestemming van het Brabants Dagblad staat het artikel ook op deze site. N.a.v. het stukje heb ik contact opgenomen met de journalist. Dit resulteerde in een interview en opnieuw een leuk stukje in de krant.

De kristalontvanger: internet van de jaren vijftig

Maandag 31 januari 2005 – De kristalontvanger was een klein technisch wonder, even simpel als vernuftig. Met een soldeerbout kon je hem als kind zelf in elkaar knutselen, bijvoorbeeld in een sigarenkistje.  

De belangrijkste onderdelen waren een blokje kwartskristal, een op een garenklos gewonden spoel van dun koperdraad, een koptelefoon en een lange metalen draad die als antenne diende. Je kon daarvoor ook een metalen bedspiraal gebruiken. En je had een aardklem nodig, verbonden met de kristalontvanger. De ’aarde’ was de waterleiding onder de wasbak op je slaapkamer. Door met een flinterdun draadje het kristal af te tasten kon je radiozenders ontvangen, meestal niet meer dan Hilversum 1 of 2. Er kwam geen electriciteit aan te pas. Met een germaniumdiode, een afstemcondensator en een hoogohmige oortelefoon had je al kans buitenlandse zenders te ontvangen. De zachte klanken in de koptelefoon waren de verbinding met de wereld.

De belangrijkste onderdelen waren een blokje kwartskristal, een op een garenklos gewonden spoel van dun koperdraad, een koptelefoon en een lange metalen draad die als antenne diende. Je kon daarvoor ook een metalen bedspiraal gebruiken. En je had een aardklem nodig, verbonden met de kristalontvanger. De ’aarde’ was de waterleiding onder de wasbak op je slaapkamer. Door met een flinterdun draadje het kristal af te tasten kon je radiozenders ontvangen, meestal niet meer dan Hilversum 1 of 2. Er kwam geen electriciteit aan te pas. Met een germaniumdiode, een afstemcondensator en een hoogohmige oortelefoon had je al kans buitenlandse zenders te ontvangen. De zachte klanken in de koptelefoon waren de verbinding met de wereld.
Radio was in het tijdperk van de verzuiling vooral stichtend en informatief. En gezellig: het bracht de voetbalinterland Nederland-België met Abe Lenstra in de huiskamersfeer. Het Nederlandse programma van de commerciële zender Luxemburg was kort daarvoor nog door de overheid verboden.

De kristalontvanger was voor tieners het internet van de jaren vijftig: je kon zelf kiezen en een nieuwe horizon aftasten. De kristalontvanger bood de vrijheid te beluisteren wat je wilde. Geen censuur van de ouderlijke macht. ’s Avonds in bed onder de dekens stiekem naar de in 1954 middels een mandement door de bisschoppen ontraden VARA luisteren. Als je per ongeluk luisterend in slaap was gevallen kon je op maandagmorgen wakker worden met Morgenrood, vertolkt door de arbeiderszangvereniging De Stem des Volks.

Diezelfde geestelijke emancipatie brachten later de Prismaboekjes, die je voor de prijs van één gulden en een kwartje kon kopen. Deze pocketrevolutie bracht een generatie tot het lezen van boeken, van P.G.Woodhouse tot Russische klassieken. In een doos op zolder staan de met Gluton gelijmde stukgelezen bandjes die eigenlijk een prominente plaats in de boekenkast verdienen.

Met verwondering en bewondering gelezen over Uw artikel over dit onderwerp. Met enige weemoed komen dan de " oude tijden" dan weer boven , en de bijbehorende vragen, zoals ; wat is er nog van vroeger over gebleven , ik begon rond de jaren na 1946 met het bouwen van kr.ontv. maar dan met een echte kristal, (hoesten en tegen de tafel stoten, ten strengste verboden).

Dioden waren zover ik weet nog niet uitgevonden, in ieder geval niet te koop. Spoelen werden gewikkeld op closet rollen, later kwam de 402-spoel (Amroh). De afstemspoelen kwamen meestal uit " slooptoestellen.  Antennedraad was er in overvloed,( oude legervoorraden.).

Groetend,

H.Gerrits Nijmegen.